به بهانه ی آغاز .....امتحان نه انتقام
فن پرسش کردن
پرسش کردن یکی از قابل انعطافترین تدابیر آموزش است هنگامی که در آموزش از پرسشها به شیوهای ماهرانه استفاده شود، وسیله رسیدن به بسیاری از هدفهای آموزش قرار میگیرد و نتیجهبخش خواهد بود. گفته میشود که خوب پرسیدن خوب درس دادن است.
ـ انواع پرسشهای شفاهی
۱. پرسش حافظه: برای یادآوری نکات مهم و یا برای تمرین و تأکید بر مسائل به کار میرود این نوع پرسش همراه با ارائه درس بوده و برای خلاصه کردن درس یا سنجش میزان استنباط و درک شاگردان در پایان تدریس یک درس مورد استفاده قرار میگیرد.
۲. پرسش انگیزش فکر: این پرسش استعداد شاگردان را بر میانگیزد تا از اطلاعات خود برای حل مسائل استفاده کنند این نوع پرسش مستلزم تفکر تعمق و نتیجه آموزش صحیح است. پرسش خوب پرسشهایی است که افکار دانشآموزان را بر میانگیزد و شاگردان نمیتوانند این گونه پرسشها را بدون تعمیق و تفکر پاسخ دهند زیرا مستلزم قضاوت تجربه و تحلیل مقایسه و درک و استنباط است.
تهیه پرسشهای مناسب
۱. پرسش باید ساده بیان شود و از زبانی که فهم آن برای شاگردان آسان باشد استفاده شود.
۲. به صورت صریح گفته شود و جواب قطعی بخواهد تا راه زیادهگویی را مسدود کند.
۳. به صورت صحیح گفته شود و در آن عبارات فارسی مناسب به کار رود.
۴. شکل مشخصی داشته باشد.
۵. متناسب با سن تجربیات و استعداد شاگردان تهیه شود.
۶. با هدفها و منافع شاگردان در ارتباط نزدیک باشد.
فن پرسش کردن معلم در کلاس
پیشنهادهای زیر به عنوان راهنمایی برای روش خوب پرسش کردن ارائه میشود.
۱. پیش از اینکه بخواهید که شاگردان پاسخ دهند پرسشها را در کلاس مطرح کنید.
این روش دارای فواید زیر است
الف: توجه همه شاگردان کلاس را جلب میکند.
ب: به هر یک از شاگردان کلاس فرصت میدهد که پاسخی آزمایشی برای پرسش مطرح کنند.
۲. تا آنجا که ممکن است پرسش را بین اعضای کلاس تقسیم کنید.
۳. برای تنظیم پاسخها وقت کافی بدهید.
۴. گاهی از شاگردانی که توجه کافی به کلاس ندارند پرسش کنید.
۵. شاگردان را به پرسش تشویق کنید گاهی پرسشهای پیش پا افتادهای مطرح میکنند ولی بر طبق یک قاعده کلی پرسشها معرف علاقه به کار مورد نظر و کامل کننده فن آموزش است که معلم به کار میگیرد.
۶. از شاگردان بخواهید هنگام پاسخ دادن به شما جملاتی کامل با دستور زبان صحیح، به کار برند.
۷. پاسخهایی را که منجر به بحث در مسائل خارج از موضوع میشوند را حفظ کنید.
۸. پرسش ها را با آهنگ مکالمه طبیعی مطرح کنید نه بسیار بلند و نه بسیار کوتاه
۹. پرسشها باید به ترتیب و بر حسب اولویت پشت سر هم مطرح شوند تا هماهنگی و تداوم درسی حفظ شود.
هنگام پرسیدن باید از نکات زیر پرهیز کرد.
۱. پرسشهایی که پاسخ آنها بله یا نه است.
۲. پرسشهای دو برابر (دو پرسش در یک پرسش)
۳. پرسشهای طولانی و پیچیده
۴. پرسشهایی که حدس و گمان میآورند.
۵. پرسشهای مبهم
۶. پرسشهایی که عین عبارت کتاب است.
۷. پرسشهایی که پاسخ را پیشنهاد میکنند.
۸. نامیدن شاگردان طبق قاعدهای معین.
۹. تکرار پاسخهای شاگردان
۱۰. پاسخ معلم به سؤال پیش از اینکه وقت کافی برای دادن پاسخ به شاگردان بدهد.
۱۱. مطرح کردن پرسشهای بسیار زیاد.
۱۲. پرسیدن زیاد از شاگردان ممتاز کلاس
۱۳. اجازه دادن برای پاسخ گروهی
۱۴. موکول کردن پرسش به پاسخ داوطلبان
۱۵. گفتن جملات عامیانه در مقابل پاسخ شاگردان
انواع پرسشهای کتبی (امتحان)
امتحانات کتبی را میتوان به دو دسته تقسیم کرد. ۱. امتحانات تشریحی. ۲. امتحانات تستی.
امتحانات تشریحی و تستی بحثهای زیادی در مورد استفاده یا عدم استفاده از امتحانات تشریحی و تستی در مدارس صورت گرفته است. اما این بحثهای یکجانبه به جایی نخواهد رسید نه امتحانات تشریحی و نه آزمونهای تستی هیچ یک را نمیتوان به موارد رضایت بخش به عنوان تنها وسیلهی اندازهگیری پیشرفت تحصیلی شاگردان به کار برد. هر یک از این دو نوع امتحان محاسن و معایب و موقعیت مخصوص به خود را دارد. نکته اینجا است که هر یک از انواع مطرح شده را در مواردی که محاسن آن به حداکثر و معایت آن به حداقل میرسد به کار ببریم.
معایت و محاسن امتحان تشریحی
۱. هر شاگرد پاسخ خود را خود ترتیب میدهد.
۲. پاسخی به خط و زبان شاگردان نوشته میشود.
۳. تعداد پرسشهای امتحان محدود است.
۴. درجات درستی پاسخ متفاوت است.
انواع امتحانات تستی
۱. صحیح و غلط
۲. انتخابی
۳. کامل کردنی
۴. جور کردنی (ارتباط متون ۱ با متون ۲)
معایب و محاسن امتحان تستی (نقطهی مقابل مطالبی است که برای امتحانات تشریحی یادآور کردیم)
۱. عمل کاملاً مشخص.
۲. آزمایش شونده از بین پاسخهای مختلف یکی را انتخاب میکند.
۳. نمونه پرسشها وسیع است.
۴. پاسخ صحیح پرسشها قبلاً مشخص میشود.
برگرفته از: یک روش تدریس مناسب
نویسنده: آقای دکتر حاسبی
جلد: ۱
http://www.tehranedu.com/subparts/apo/oloom/tarhesoal.htm
الهی می دانم که می دانی و فقط همین دانم..