حل مسئله : ..1..
مقدمه :
اگر از معلمان رياضي سؤال شود كه مشكل اصلي دانش آموزان در درس رياضي چيست؟ به يقين خواهند گفت: آنها در حل مسأله ناتوان هستند. درمطالعه ي تيمز نيز همين موضوع را شاهد بوديم. چون در اغلب مسأله هاي آزمون كتبي اين مطالعه عملكرد دانش آموزان پايين است. در واقع مي توانيم بگوييم دانش آموزان توانايي يا مهارت حل مسأله را ندارند.
يكي از دلايل اين ناتواني ، فقدان طراحي براي آموزش مهارت حل مسأله به دانش آموزان بوده است. يا به عبارتي معلمان به آنها ياد نداده اند كه چگونه مسأله را حل كنند. هر گاه دانش آموزان با مسأله اي روبروه شده و از حل آن عاجز مانده اند معلمان تنها به بيان راه حل يا پاسخ مسأله اكتفا كرده اند و نگاه هاي پرسش گر، كنجكاو ومتحير دانش آموزان با اين سؤال باقي مانده است: معلم ما چگونه توانست مسأله را حل كند؟ راه حل مسأله چگونه به فكر او رسيد؟ چرا ما نتوانستيم راه حل مسأله را كشف كنيم؟
در خيلي از مواقع معلماني كه سعي كرده اند به طريقي حل مسأله را به دانش آموزان خود ياد دهند، راه را اشتباه رفته اند و آموزش هاي نادرست داده اند. براي مثال به دانش آموزان گفته اند: عددهاي مسأله بسيار مهم اند. زير آن ها خط بكشيد. فراموش نكنيد كه بايد از آن ها استفاده كنيد. همين آموزش نادرست باعث شده است. دانش آموزان اطلاعات مسأله را به خوبي تشخيص ندهند. وقتي مسأله زير براي دانش آموزان كلاس سوم مطرح شد، آن عدد 747 را در عمليات مسأله دخالت دادند و با آن عدد عبارت هاي جمع و تفريق و ... نوشتند:
« يك هواپيماي بوئينگ 747 با 237 مسافر در فرودگاه نشست و 130 مسافر را پياده كرد. حالا اين هواپيما چند مسافر دارد؟ » يا براي دانش آموزان گفته اند كه درمسأله بعضي از كلمه ها بسيار مهم است. براي مثال اگر كلمه روي هم را ديديد مسئله مربوط به جمع است و اگر كلمه ي اختلاف را ديديد حتماً بايد تفريق كنيد.
به همين دليل در مسأله زير كه در مطالعه ي تيمز (2003) آمده بود، عده اي از از دانش آموزان كلاس چهارم شركت كننده. در اين مطالعه به اشتباه افتادند و مسأله را به جاي ضرب، جمع كردند.
«در يك سالن سينما 15 رديف صندلي وجود دارد. در هر رديف 19 صندلي قرار دارد . اين سالن روي هم چند صندلي دارد؟ »
بهتر است اين روش هاي آموزش نادرست را به كار نبريم و به دنبال طرحي براي آموزش حل مسأله به دانش آموزان باشيم. در این مجال به اختصار پیرامون مسئله و روش های حل آن مطالبی را عنوان می نماییم
نقش معلم در فرآيند ياددهي - يادگيري
معلم در فرآيند ياددهي - يادگيري به عنوان راهنما و هدايت كننده و به عنوان طراح آموزشي نقش ويژهاي بر عهده دارد .
معلم به عنوان طراح آموزشي سه وظيفهي مهم را بر عهده دارد :
الف ) توانايي و صلاحيت كافي براي طراحي فرآيند تدريس ( معلم خود را براي تدريس مطلبي آماده كند .)
ب ) توانايي و مهارت كافي براي اجراي برنامه ي تدوين شده ( مطلب را به شاگردان منتقل كند و بفهماند.)
ج ) آگاهي و مهارت كافي براي كنترل و ارزش يابي آموخته ها ( مطمئن شود كه آن ها كاملاٌ موضوع را فراگرفته اند . )
مفهوم مسئله:
مسأله را مي توان به زبان ساده چنین تعريف كرد. هر گاه فردي بخواهد كاري انجام دهد ولي نتواند به هدف خود برسد، برايش مسأله ايجاد مي شود. به عبارت ديگر هر موقعيت مبهم يك مسأله است. حل مسأله نوعي از يادگيري بسيار پيچيده است. مسأله و تلاش براي حل آن جزئي از زندگي هر فرد است. فرايند برخورد با شرايط زندگي همان مسأله است.
مسئله عبارت است از يك موقعيت جديد و تازهاي كه شخص در برخورد با آن راه حل از پيش ساخته شدهاي ندارد.
دو ديدگاه کلی متفاوت در آموزش رياضيات نسبت به حل مسأله وجود دارد:
1. رياضي ياد بدهيم تا دانش آموزان بتوانند مسأله حل كنند.
2. رياضي را با حل مسأله آموزش دهيم.
در ديدگاه اول آموزش رياضي مطابق با محتواي موضوعي است و مفاهيم متفاوتي تدريس مي شوند. انتظار داريم دانش آموزان با استفاده از دانش رياضي خود مسائل متفاوت را حل كنند. اما در ديدگاه دوم آموزش رياضيات از طريق حل مسأله اتفاق مي افتد. يعني دانش آموز مسأله حل مي كند و در ضمن آن محتوا و مفاهيم جديد رياضي را مي سازد، كشف مي كند و يا ياد مي گيرد . در حال حاضر ، ديدگاه دوم در آموزش رياضيات بيش تر مطرح است. در اين نگاه حل مسأله نقطه ي تمركز يا قلب تپنده ي آموزش رياضيات است.
دلايل طرح مسئله در كتاب رياضي:
براي طرح مسئله در كتابهاي درسي دلايل چندي را ميتوان عنوان نمود از جمله:
- از طريق حل مسئله همهي شاگردان ميتوانند در تمام مراحل و اشكال آموزش مشاركت كنند.
- از طريق حل مسئله مهارت تحليل و استدلال در شاگردان تقويت ميگردد.
- حل مسائل وظايف و تكاليف جديد و دشواري در اختيار شاگردان قرار ميدهد.
- حل مسائل دانش آموزان را ترغيب ميكند تا روش خاص خود را در حل مسئله انداع كنند.
- حل مسئله قوهي ادراك و فهم شاگردان را افزايش ميدهد.
- حل مسئله عامل عمدهي شكلدهي به فعاليتهاي يك كلاس ميباشد.
- مسئله باعث ميگردد كه شاگردان خود موقعيت را كشف كنند و سئوالات مرتبط را تنظيم كنند.
نكاتي چند در زمينه ي حل مسائل از سوي دانش آموزان :
1 ) انگيزه
2 ) محيط آرام
3 ) لوازم التحرير مناسب ونحوي استفاده ي صحيح از آنها
4 ) مكان و فضاي مناسب براي نوشتن
5 ) روش نشستن براي حل مسئله
6 ) حفظ مسئله
7 ) آشنائي با معاني و اصطلاحات رياضي
8 ) حفظ كردن فرمولها ي مسئله
9 ) يكي كردن واحدهاي بكار رفته در مسئله
10 ) حل كردن مسئله از راههاي مختلف
11 ) دادن پاسخهاي منطقي
12 ) رعايت مراحل مهارت حل مسئله
الهی می دانم که می دانی و فقط همین دانم..