در کنار اين دو شرط مسلم قرآنی، اجر برخی از اعمال به تنهايی، بهشت معرفی شده است. مانند زيارت معصومين عليهم السّلام و از آن جمله زيارت حضرت معصومه سلام الله عليها است که در روايات ثواب زيارت ايشان بهشت لحاظ شده اما در روايتی اين ثواب بزرگ را به معرفت اين بزرگوار مشروط دانسته است.
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا قَالَ قَالَ يَا سَعْدُ عِنْدَکُمْ لَنَا قَبْرٌ قُلْتُ جُعِلْتُ‏ فِدَاکَ قَبْرُ فَاطِمَهَ بِنْتِ مُوسَی قَالَ: نَعَمْ؛ مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّه. [3]
علّامه مجلسی رحمه اللّه از بعضی کتابهای زيارات، نقل کرده: علی بن ابراهيم، از پدرش، از سعد اشعری قمی، از حضرت رضا عليه السّلام روايت کرده که آن حضرت فرمود: ای سعد، از ما نزد شما قبری هست، گفتم فدايت شوم قبر فاطمه، دختر امام موسی عليه السّلام را می‏فرمايی؟ فرمود: آری هرکه او را زيارت کند، درحالی‏که عارف به حقش باشد، بهشت برای اوست. [4]
با توجه به آيات صريح که شرط بهشتی شدن را ايمان و عمل صالح می داند؛ چگونه می توان ثواب بهشت برای زيارت امام يا امامزاده ای که در اين دسته از روايات آمده است را توجيه کرد؟ آيا بايد بلافاصله اين روايات را کنار زد؟

منظور از اجر بهشت
جواب اول: بايد بررسی شود منظور از اجر بهشت داشتن يک عمل خاص مانند زيارت چيست؟ در روايت سعد از امام رضا عليه السلام عبارت « الجنه » آمده بود؛ يعنی بهشت به صورت مفرد که به فارسی معنايش باغ بهشتی است. نه اينکه ثواب زيارت، وارد شدن به اصل بهشت است و همين يک عمل برای ورود به بهشت جاودان الهی کافی است. بلکه، مۆمنی که ايمان به خدا دارد و عمل صالح نيز در نامه عملش ثبت است و در حد توان تکاليف الهی اش را انجام داده است او بهشتی است. حال برای چنين انسانی در قبال اعمال صالحش در بهشت برين الهی باغ هايی است؛ همان طور که در آيات در اين زمينه تعبير به جنات شده است. يکی از اين باغ ها برای زيارت کننده قبر فاطمه معصومه عليهاالسلام در قم است. پس معنای روايات که ثواب زيارت حضرت معصومه عليها السلام را بهشت دانسته اين می شود که هر کس ايشان را زيارت کند خداوند به وی باغی بهشتی خواهد داد.
 شرط پاداش بهشتی زيارت
جواب دوم: بر اساس روايت سعد که در بالا به آن اشاره شد؛ در صورتی زيارت حضرت معصومه عليها السلام پاداشش بهشت است که همراه با معرفت نسبت به ايشان باشد نه صرف يک زيارت ظاهری و بدون معرفت. يعنی اولا کسانی به زيارت ايشان می روند که دارای اعتقاد صحيحی هستند، به پيامبر اسلام و امامان و در رأس همه اينها به خداوند ايمان دارند.
اگر از زائر فاطمه معصومه عليهاالسلام پرسيده شود که چرا به زيارت ايشان آمده اي؟ خواهد گفت: چون او دختر امام ، خواهر امام و عمه امام معصوم است. پس او معتقد به امامت امامان است. چرا امام را قبول دارد؟ چون امام خليفه به حق رسول الله است. و چرا پيامبر را قبول دارد؟ چون رسول خداست. پس همه بر می گردد به اعتقاد صحيح او از دين.
چنين زائری شرط قرآنی ايمان به خدا را دارد. از طرفی روشن است که ايمان بدون عمل معنا ندارد. اگر شخصی حقيقتا معتقد به خدا و رسول باشد به دستورات دين عمل می کند و در پی انجام اعمال صالح خواهد بود. بنابراين کسی که به زيارت دختر موسی بن جعفر عليه السلام می رود هم شرط ايمان را دارد و هم شرط عمل صالح را. پس روايت به اين دسته از آيات منافاتی ندارد.
با توجه به آيات صريح که شرط بهشتی شدن را ايمان و عمل صالح می داند؛ چگونه می توان ثواب بهشت برای زيارت امام يا امامزاده ای که در اين دسته از روايات آمده است را توجيه کرد؟ آيا بايد بلافاصله اين روايات را کنار زد؟

منظور از معرفت داشتن
به فرض کسی که به زيارت حضرت معصومه عليها السلام رفته باشد اما آن دو شرط قرآنی ايمان و عمل صالح را نداشته باشد؛ برای او چنين ثوابی نيست. چرا؟ چون در روايت مذکور شرط زيارت عارف بودن به مقام حضرت معصومه عليهاالسلام است. با وجود اين قيد و شرط، ديگر صرف زيارت بدون شناخت جايگاه اين بزرگوار، چنين پاداشی برای زائر نخواهد بود. در زيارتنامه حضرت که زيارت معتبری است و از سوی معصوم صادر شده است به معرفت و شناخت ايشان اشاره می شود: وَ أَنْ لَا يَسْلُبَنَا مَعْرِفَتَکُمْ إِنَّهُ وَلِيٌّ قَدِيرٌ أَتَقَرَّبُ إِلَی اللَّهِ بِحُبِّکُمْ وَ الْبَرَاءَهِ مِنْ أَعْدَائِکُمْ .[5]
زائر از خدا خواهان است که معرفت حضرت معصومه را از وی دريغ ننمايد. پس معرفت ايشان معرفت والايی است. معرفت به اينکه وی دختر رسول خداست. پس زائر کسی را زيارت می کند که منسوب به پيامبر خداست. ايشان کسی است که بوسيله دوستی ايشان و دوری از دشمنان ايشان، به خدا می توان تقرب پيدا کرد. تا آنجا که گفته می شود:
السلام عليک يا بنت موسی بن جعفر؛ سلام بر تو ای دختر موسی بن جعفر.
زائر چرا به زيارت ايشان آمده؟ چون دختر امام است، چون منسوب به امام است و تکريم وی تکريم امام است. و از طرفی به چه اميدی به زيارت آمده است؟ به اين اميد که امام معصوم که صادق ترين انسان روی زمين است اجر زيارت ايشان را بهشت قرار داده است. بنابراين اگر کسی امام را قبول نداشته باشد با کلام و وعده امام ترغيب نمی شود تا به زيارت بيايد.

پی نوشت:
1. سوره بقره آيه 82، ترجمه آيه الله مکارم.
 2. سوره نساء آيه 57 .
 3. بحارالأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار، ج48، ص316 و ص 317، ناشر اسلاميه تهران.
 4. ترجمه مفاتيح الجنان، استاد انصاريان، ص: 856 و 857، انتشارات دارالعرفان قم‏، چاپ اول‏: 1386 .

 5. بحارالأنوار، مجلسی، ج 99 ، ص 265، مۆسسه الوفاء بيروت - لبنان، 1404 هجری قمری .

http://www.zums.ac.ir/find.php?item=82.5329.7947.fa